Bốn giờ chiều, con bạn về nhà, đưa ra tờ giấy ô ly và nói cô bảo viết bản kiểm điểm, mai nộp. Hoặc bạn vừa tan ca, trưởng phòng nhắn đúng một dòng: em viết bản kiểm điểm gửi anh trong hôm nay. Hai tình huống rất khác nhau, nhưng phản xạ thì giống hệt: mở điện thoại, tìm một cái mẫu, chép cho nhanh. Bài này viết cho đúng phút đó. Và có một chi tiết mà gần như mọi mẫu đang trôi nổi trên mạng chưa cập nhật, chi tiết ấy đổi hẳn sức nặng của tờ giấy bạn sắp viết.
Cập nhật: Tháng 8, 2026 · Tác giả: Nguyễn Đức Duy
Tóm tắt nhanh: 4 ý chính
- Quy định đã đổi từ cuối năm 2025. Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT bỏ khiển trách trước lớp, cảnh cáo toàn trường và đình chỉ học. Với học sinh trung học, viết bản tự kiểm điểm nay là mức cao nhất, phải có xác nhận của gia đình và được lưu trong hồ sơ nhà trường.
- Có ba loại bản kiểm điểm khác nhau, và chọn sai loại là hỏng ngay từ dòng tiêu đề. Ba loại đó: vi phạm ở trường, vi phạm nơi làm việc, tự đánh giá xếp loại cuối kỳ.
- Thứ quyết định không phải câu chữ hoa mỹ. Người đọc chỉ tìm ba thứ: việc cụ thể, hậu quả cụ thể, cách sửa cụ thể. Thiếu cả ba thì viết dài mấy cũng bị xem là chống chế.
- Ở nơi làm việc, tờ giấy này nặng hơn ở trường. Nó không nằm trong bốn hình thức kỷ luật lao động của Bộ luật Lao động, nhưng nó là văn bản có chữ ký của bạn và nằm trong hồ sơ.
Nội dung bài viết
- Bản kiểm điểm rốt cuộc là tờ giấy gì
- Chỗ vừa đổi mà phần lớn mẫu trên mạng chưa cập nhật
- Ba loại rất dễ bị viết lẫn vào nhau
- Khung sáu phần dùng chung cho mọi loại
- Cùng một lỗi, hai lối viết, khác nhau ở đâu
- Mẫu điền chỗ trống cho học sinh
- Ở công ty, tờ giấy này nặng hơn bạn nghĩ
- Bản kiểm điểm cuối kỳ, cuối năm viết khác chỗ nào
- Ba chỗ hay viết hỏng nhất
- Khi bạn là người phải đọc bản kiểm điểm của người khác
- Câu hỏi thường gặp
- Kết luận
Bản kiểm điểm rốt cuộc là tờ giấy gì
Nhiều người mặc định đó là giấy nhận tội. Viết xong thì thấy nhục, nên viết cho qua. Cách hiểu đó làm hỏng phần lớn bản kiểm điểm ngay từ dòng đầu.
Bản kiểm điểm là văn bản do chính người liên quan tự viết. Nó làm ba việc: thuật lại sự việc, xác định phần trách nhiệm thuộc về mình, nêu hướng khắc phục. Nó là lời tường thuật có ký tên, không phải lời sám hối.
Người nhận tờ giấy đó, dù là giáo viên chủ nhiệm hay trưởng phòng, thường đã biết chuyện gì xảy ra rồi. Họ không đọc để tìm thông tin mới. Họ đọc để kiểm ba điều:
- Bạn có nhớ và kể đúng việc đã xảy ra không, hay đang né tránh.
- Bạn có hiểu việc mình làm ảnh hưởng tới ai không.
- Lần sau bạn định làm khác đi bằng cách nào.
Toàn bộ phần còn lại của bài này chỉ xoay quanh việc trả lời ba câu đó cho gọn và thật.
Chỗ vừa đổi mà phần lớn mẫu trên mạng chưa cập nhật
Ngày 31 tháng 10 năm 2025, Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo bắt đầu có hiệu lực. Nó thay cho Thông tư 08/TT ban hành ngày 21 tháng 3 năm 1988, tức là một văn bản đã sống 37 năm.
Thông tư mới bỏ hẳn các hình thức quen thuộc: khiển trách trước lớp, cảnh cáo trước toàn trường, đình chỉ học tập, đuổi học. Danh sách hình thức kỷ luật còn lại rất ngắn:
- Học sinh tiểu học: nhắc nhở, yêu cầu xin lỗi.
- Học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông: nhắc nhở, phê bình, yêu cầu viết bản tự kiểm điểm.
Đọc kỹ hai dòng trên sẽ thấy hai điều rất đáng chú ý.
Thứ nhất, với học sinh cấp hai và cấp ba, viết bản tự kiểm điểm bây giờ là mức kỷ luật cao nhất. Trước đây nó là bước nhẹ nhất, viết xong vẫn còn cả một cầu thang phía trên chờ sẵn. Bây giờ nó là bậc cuối cùng. Nộp bản kiểm điểm nghiêm túc là khép lại sự việc, không còn hình thức nào nặng hơn nữa trong quy định.
Thông tư còn nói rõ hai điều đi kèm mà mẫu trên mạng gần như không nhắc. Một, bản tự kiểm điểm phải có xác nhận và cam kết của gia đình. Hai, bản đó được lưu trong hồ sơ của nhà trường. Nghĩa là tờ giấy này không đọc xong rồi bỏ, nó ở lại.
Thứ hai, ở bậc tiểu học, hình thức này không có trong danh sách. Google Suggest cho thấy rất nhiều phụ huynh đang tìm cách viết bản kiểm điểm cho học sinh lớp 4, lớp 5. Nếu con bạn ở tiểu học mà được yêu cầu viết bản kiểm điểm như một hình thức kỷ luật, đó là chỗ bạn có thể hỏi lại nhà trường. Hỏi bình tĩnh thôi, không cần căng thẳng. Cần phân biệt: giáo viên vẫn có thể cho học sinh viết vài dòng như một hoạt động giáo dục, việc đó khác với áp dụng một hình thức kỷ luật.
Trên báo chí đã có tranh luận về việc mức kỷ luật này liệu có đủ sức răn đe hay không. Đó là chuyện của người làm chính sách. Với người phải cầm bút, điều cần nhớ chỉ có một: sức nặng của tờ giấy đã đổi, nên cách viết cũng phải đổi theo.
Ba loại rất dễ bị viết lẫn vào nhau
Phần lớn bản kiểm điểm bị nhận xét là hời hợt không phải vì người viết lười. Là vì họ chép nhầm mẫu của một loại khác.
| Loại | Ai đọc | Mục đích thật | Hay hỏng ở chỗ |
|---|---|---|---|
| Vi phạm nội quy ở trường | Giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu, phụ huynh | Khép lại sự việc và cho thấy học sinh đã hiểu | Chép mẫu, giữ nguyên tình huống của người khác |
| Vi phạm nội quy nơi làm việc | Quản lý trực tiếp, nhân sự, hồ sơ lưu | Ghi nhận sự việc trước khi xử lý theo nội quy | Nhận nhiều hơn phần thật sự của mình |
| Tự đánh giá xếp loại cuối kỳ | Tổ chức, tập thể, cấp trên | Tự chấm theo bộ tiêu chí có sẵn | Viết bằng giọng xin lỗi, hoặc phần hạn chế chỉ một dòng cho có |
Bản kiểm điểm đảng viên là một nhánh riêng của loại thứ ba. Mẫu và bộ tiêu chí do tổ chức phát theo hướng dẫn từng năm. Đừng lấy mẫu học sinh sửa lại, vì cấu trúc và tiêu chí hoàn toàn khác.
Khung sáu phần dùng chung cho mọi loại
Khác nhau ở nội dung, nhưng bộ khung thì gần như giống nhau. Nhớ sáu phần này là không bao giờ phải đi tìm mẫu nữa.
- Phần 1, quốc hiệu và tiêu ngữ. Bắt buộc với văn bản nộp cho nhà trường hoặc cơ quan. Viết đúng thể thức, căn giữa.
- Phần 2, tên văn bản. Viết in hoa, căn giữa, ghi rõ loại: BẢN TỰ KIỂM ĐIỂM, BẢN KIỂM ĐIỂM CÁ NHÂN, BẢN KIỂM ĐIỂM VI PHẠM NỘI QUY. Dòng dưới mở ngoặc nêu ngắn gọn về việc gì.
- Phần 3, kính gửi. Đúng người, đúng cấp. Học sinh gửi giáo viên chủ nhiệm và ban giám hiệu. Người đi làm gửi ban giám đốc và phòng nhân sự, không gửi chung chung.
- Phần 4, thông tin người viết. Họ tên, lớp hoặc bộ phận, chức danh, ngày sinh nếu cần.
- Phần 5, phần ruột. Sự việc, hậu quả, phần trách nhiệm của mình, nguyên nhân, hướng khắc phục. Đây là chỗ quyết định, và cũng là chỗ bị viết ẩu nhiều nhất.
- Phần 6, cam kết và ký. Ghi địa danh, ngày tháng năm, ký và ghi rõ họ tên. Riêng bản tự kiểm điểm của học sinh thì bắt buộc có phần xác nhận và cam kết của gia đình, theo Điều 15 Thông tư 19/2025.
Cùng một lỗi, hai lối viết, khác nhau ở đâu
Lấy một lỗi phổ biến nhất theo dữ liệu tìm kiếm: nói chuyện riêng trong giờ học. Cùng lỗi đó, đây là hai bản viết mà bất kỳ giáo viên nào cũng phân biệt được trong mười giây.
Nhìn kỹ sẽ thấy cột bên trái không hề thiếu từ ngữ ăn năn. Nó thừa là khác. Nhưng nó thiếu đúng ba thứ người đọc cần: việc cụ thể, hậu quả cụ thể, cách sửa cụ thể.
Còn một điểm nữa ít ai để ý. Cột trái luôn cài sẵn một người khác để san lỗi: bạn rủ, bạn hỏi bài, hôm đó em mệt. Người đọc bắt được chi tiết này ngay, và từ giây phút đó mọi câu hứa phía sau đều mất giá trị.
Lối viết chống chế cũng giải thích vì sao nhiều nơi phạt rất nặng mà tình hình không đổi. Chuyện này không riêng gì trường học. Bên chuyện một trường đại học đặt mức phạt học phí quá hạn rất cao rồi phải rút lại cũng cho thấy cùng một quy luật. Hình phạt nặng tạo ra phản ứng đối phó, không tạo ra thay đổi. Thứ tạo thay đổi là buộc người ta gọi tên chính xác việc mình đã làm.
Mẫu điền chỗ trống cho học sinh
Chỗ trong ngoặc vuông là chỗ bạn thay bằng thông tin thật của mình. Đừng để sót cái nào, vì để sót là dấu hiệu rõ nhất của việc chép mẫu.
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BẢN TỰ KIỂM ĐIỂM
(Về việc [nêu ngắn gọn sự việc])
Kính gửi: [Cô/Thầy giáo chủ nhiệm lớp …] và Ban Giám hiệu Trường […]
Em tên là: […]. Học sinh lớp: […]
Em xin tự kiểm điểm về sự việc sau:
Vào [tiết mấy, buổi nào, ngày nào], em đã [mô tả đúng việc mình làm, không thêm không bớt].
Việc này làm [nêu hậu quả cụ thể, ví dụ: cô phải dừng giảng hai lần, các bạn ngồi quanh mất tập trung].
Em nhận thấy đây là lỗi của em vì [nêu nguyên nhân thật thuộc về mình].
Để khắc phục, từ [mốc thời gian cụ thể] em sẽ [một tới hai việc làm được và kiểm chứng được].
Em xin hứa không để việc này lặp lại. Nếu tái phạm, em xin chịu hình thức xử lý của nhà trường.
[Địa danh], ngày … tháng … năm …
Ý kiến của phụ huynh Học sinh viết kiểm điểm
(ký, ghi rõ họ tên) (ký, ghi rõ họ tên)
Ba lưu ý khi điền:
- Học sinh tiểu học xưng em hoặc con, viết câu ngắn, không dùng từ đao to búa lớn kiểu nhận thức sâu sắc hay ăn năn hối cải. Người lớn đọc vào là biết ngay ai viết hộ.
- Phần khắc phục phải kiểm chứng được. Câu em sẽ cố gắng học tập tốt hơn không kiểm chứng được. Câu em xin đổi lên bàn đầu và để điện thoại trong cặp cả buổi thì kiểm chứng được.
- Viết tay nếu là học sinh phổ thông. Không phải vì quy định nào, mà vì bản viết tay khiến người viết chậm lại và tự nghe được câu mình đang viết.
Ở công ty, tờ giấy này nặng hơn bạn nghĩ
Đây là phần mà các bài hướng dẫn viết bản kiểm điểm thường bỏ qua, dù nó quan trọng nhất với người đi làm.
Điều 124 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định bốn hình thức xử lý kỷ luật lao động: khiển trách; kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng; cách chức; sa thải. Bản kiểm điểm không nằm trong danh sách đó.
Nghĩa là gì? Nghĩa là bản kiểm điểm ở công ty không phải một hình thức kỷ luật. Nó là giấy tờ thủ tục, thường được lập trước cuộc họp xử lý kỷ luật. Nó có chữ ký của bạn, nó vào hồ sơ, và nó có thể được dùng làm căn cứ khi xác định mức độ vi phạm.
Điều đó không có nghĩa là nên né tránh hay không hợp tác. Người sử dụng lao động vẫn có quyền tiến hành cuộc họp xử lý kỷ luật theo trình tự pháp luật ngay cả khi bạn không viết. Điều đó chỉ có nghĩa là bạn nên viết cẩn thận, theo ba nguyên tắc:
- Chỉ viết việc đã thật sự xảy ra. Không suy diễn, không kể thêm những chuyện chưa ai hỏi tới.
- Không nhận thay phần của người khác. Nhận thay nghe có vẻ hào hiệp trong phòng họp, nhưng trên giấy tờ nó là bạn ký tên vào một hành vi không phải của mình.
- Không dùng từ định tính nặng hơn thực tế. Viết gây thiệt hại nghiêm trọng trong khi chưa ai xác định mức thiệt hại là tự đưa cho người khác một kết luận có sẵn.
Phần ruột cho người đi làm nên gọn theo một mạch. Nêu sự việc kèm mốc thời gian, nêu quy định nội bộ liên quan, nhận phần trách nhiệm của mình. Rồi nêu việc đã làm để hạn chế hậu quả và cách phòng lần sau. Giọng viết giữ đúng mực hành chính, không phân trần dài dòng.
Nếu sự việc có ảnh hưởng tới khách hàng, phần khắc phục nên nói rõ bạn đã liên hệ lại thế nào. Cách trình bày ở đây giống với cách viết một email công việc gửi khách: nói thẳng vào việc trước, xin lỗi sau, và luôn kèm bước tiếp theo. Còn nếu khách đã bực và bạn phải kéo họ trở lại, phần chăm sóc khách hàng cũ là việc tách riêng, làm sau khi tờ kiểm điểm đã xong.
Bản kiểm điểm cuối kỳ, cuối năm viết khác chỗ nào
Loại này không có lỗi cụ thể nào. Bạn tự chấm mình theo bộ tiêu chí có sẵn: ưu điểm, hạn chế, mức tự xếp loại.
Hai kiểu viết hỏng thường gặp nằm ở hai đầu ngược nhau. Kiểu thứ nhất là mang giọng xin lỗi vào, viết như thể mình vừa phạm tội, trong khi đây chỉ là bản tự đánh giá. Kiểu thứ hai là phần ưu điểm dài ba đoạn, phần hạn chế đúng một dòng cho có, thường là câu còn nóng vội trong công việc.
Cách viết phần hạn chế cho ra dáng thật gồm ba mảnh ghép lại. Nêu một hạn chế có thật, nói nó đã ảnh hưởng tới việc gì, rồi nêu việc bạn đã làm để cải thiện. Ví dụ thay vì viết còn chậm trong xử lý công việc, hãy viết cụ thể hơn. Có hai đợt báo cáo tháng bị nộp trễ hai ngày, làm bộ phận kế toán phải chờ. Từ tháng sáu bạn đã chuyển sang đặt hạn nội bộ sớm hơn ba ngày.
Kiểu hạn chế lặp đi lặp lại về thời gian và deadline thường không phải vấn đề thái độ, mà là vấn đề công cụ. Nếu năm nào bạn cũng viết cùng một dòng hạn chế đó, thứ cần đổi là cách bạn ghi và theo dõi việc trong tuần, chứ không phải cách bạn viết bản kiểm điểm.
Ba chỗ hay viết hỏng nhất
Một, chép nguyên mẫu và để sót tình huống của người khác. Đây là lỗi bị bắt nhanh nhất. Bản kiểm điểm về việc đi học muộn mà giữa bài lại có câu về việc không làm bài tập, vì mẫu gốc là vậy. Người đọc hiểu ngay rằng bạn không đọc lại dòng nào.
Hai, viết dài mà không có một việc cụ thể nào. Một trang giấy toàn từ nhận thức, sâu sắc, ăn năn, quyết tâm. Đọc xong không biết chuyện gì đã xảy ra. Bản kiểm điểm tốt thường ngắn hơn bản kiểm điểm dở, vì nó đi thẳng vào việc.
Ba, phần hứa hẹn không kiểm chứng được. Em hứa sẽ cố gắng hơn là một câu không có nội dung. Không ai kiểm tra được nó, kể cả chính bạn. Hãy thay bằng một hành vi có thể quan sát: đổi chỗ ngồi, tắt thông báo điện thoại trong giờ, đặt báo thức sớm hơn hai mươi phút, gửi báo cáo trước hạn một ngày.
Khi bạn là người phải đọc bản kiểm điểm của người khác
Đảo vai một chút, vì nhiều người đọc bài này là chủ shop, tổ trưởng, quản lý một nhóm nhỏ.
Nếu bạn yêu cầu nhân viên viết bản kiểm điểm và nhận về toàn giấy em xin hứa, thì lỗi không nằm hết ở người viết. Một phần nằm ở cách bạn đặt yêu cầu. Yêu cầu chung chung sẽ nhận về câu chữ chung chung.
Cách làm gọn hơn là ghi sẵn ba câu hỏi và bảo người viết trả lời đúng ba câu đó:
- Việc gì đã xảy ra, vào lúc nào, cụ thể tới mức người ngoài đọc cũng hình dung được.
- Việc đó ảnh hưởng tới ai và tới đâu.
- Lần sau bạn sẽ làm khác đi ở bước nào, và tôi kiểm tra bằng cách nào.
Ba câu đó biến tờ giấy từ nghi thức thành một bản cam kết đo được. Và nó cắt được kiểu văn ăn năn rỗng mà cả hai bên đều biết là diễn.
Có một điểm chung thú vị giữa bản kiểm điểm và việc bán hàng, dù nghe rất xa nhau. Cả hai đều là chuyện viết cho một người đang nghi ngờ bạn đọc. Người đọc bản kiểm điểm nghi bạn đang chống chế. Người đọc bài bán hàng nghi bạn đang thổi phồng. Trong cả hai trường hợp, thứ duy nhất phá được sự nghi ngờ là chi tiết cụ thể, chứ không phải tính từ. Đó cũng là lõi của cách viết nội dung khiến người lạ chịu đọc hết và là nền của tư duy bán hàng tử tế.
Bạn đang tự bán hàng và tự viết mọi thứ?
Viết một bản kiểm điểm cho ra hồn hay viết một bài quảng cáo ra đơn đều bắt đầu từ cùng một chỗ: hiểu người sắp đọc nó đang nghĩ gì và đang ngờ gì. Khoá Tư Duy Ra Đơn dạy chủ shop tự chạy quảng cáo Facebook theo đúng lối đó. Soi trực tiếp ngành của bạn, kèm 1-1, kết thúc bằng một chiến dịch thật trên chính shop bạn.
Tìm hiểu khoá Tư Duy Ra Đơn →Câu hỏi thường gặp
Bản kiểm điểm có cần chữ ký phụ huynh không?
Với học sinh, câu trả lời là có. Điều 15 Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT quy định bản tự kiểm điểm phải có xác nhận và cam kết của gia đình với nhà trường. Bản đó cũng được lưu trong hồ sơ của nhà trường. Nên đây không còn là chuyện tuỳ mẫu giấy từng trường phát nữa. Tuyệt đối đừng ký thay chữ ký của bố mẹ. Đó là lỗi nặng hơn nhiều so với lỗi ban đầu, và vì bản này nằm trong hồ sơ nên cũng khó gỡ hơn. Còn bản kiểm điểm ở nơi làm việc thì không liên quan tới phụ huynh, chỉ cần chữ ký của chính người viết.
Học sinh tiểu học có phải viết bản kiểm điểm không?
Theo Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 31/10/2025, hình thức kỷ luật với học sinh tiểu học chỉ gồm nhắc nhở và yêu cầu xin lỗi. Viết bản tự kiểm điểm chỉ áp dụng cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông. Giáo viên vẫn có thể cho học sinh nhỏ viết vài dòng như một hoạt động giáo dục, nhưng đó không phải là áp dụng hình thức kỷ luật.
Bản kiểm điểm nên viết tay hay đánh máy?
Học sinh phổ thông nên viết tay, trên giấy ô ly hoặc giấy A4, chữ rõ ràng, không tẩy xoá nhiều. Người đi làm thì tuỳ quy định của công ty, nhiều nơi yêu cầu đánh máy rồi ký tay để lưu hồ sơ. Điểm chung là phải có chữ ký thật và ghi rõ họ tên.
Viết bản kiểm điểm vì nói chuyện riêng thì nên dài bao nhiêu?
Khoảng một mặt giấy là đủ, thậm chí nửa mặt. Lỗi nhỏ mà viết ba trang là dấu hiệu của việc lấp chỗ trống bằng từ ngữ. Quan trọng là có đủ bốn mảnh: việc gì, lúc nào, ảnh hưởng ra sao, sửa thế nào.
Ở công ty, không viết bản kiểm điểm có bị sao không?
Bản kiểm điểm không nằm trong bốn hình thức xử lý kỷ luật lao động tại Điều 124 Bộ luật Lao động 2019. Nên bản thân việc không viết không phải là vi phạm bị xử lý riêng. Nhưng người sử dụng lao động vẫn có quyền tiến hành họp xử lý kỷ luật theo trình tự pháp luật. Từ chối hợp tác thường bất lợi hơn là viết một bản trung thực và giới hạn đúng phần của mình. Nếu sự việc phức tạp hoặc có nguy cơ bị sa thải, nên hỏi ý kiến người có chuyên môn pháp lý trước khi ký bất cứ giấy tờ gì.
Bản kiểm điểm đảng viên có viết giống bản kiểm điểm học sinh không?
Không. Đó là bản tự đánh giá theo bộ tiêu chí riêng, có mẫu và hướng dẫn do tổ chức phát theo từng năm. Nội dung gồm tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, thực hiện chức trách nhiệm vụ. Hãy lấy đúng bản mẫu của chi bộ mình thay vì tải mẫu chung trên mạng về sửa.
Kết luận
Cách viết bản kiểm điểm không nằm ở việc tìm được mẫu đẹp. Nó nằm ở ba câu trả lời thật: việc gì đã xảy ra, nó ảnh hưởng tới ai, và lần sau sẽ khác đi ở bước nào.
Với học sinh trung học, tờ giấy này giờ là mức kỷ luật cao nhất theo Thông tư 19, nên viết nghiêm túc chính là cách khép lại sự việc nhanh nhất. Với người đi làm, nó là văn bản có chữ ký nằm trong hồ sơ, nên viết đúng phần của mình là cách tự bảo vệ. Với bản tự đánh giá cuối kỳ, nó là dịp nhìn lại, không phải dịp nhận tội.
Nếu chỉ nhớ được một câu từ bài này, hãy nhớ câu kiểm tra cuối cùng: đưa cho một người không biết gì về sự việc đọc thử. Họ kể lại được thì bản đó đạt. Họ không kể lại được thì viết lại, dù nó đã dài ba trang.
Còn nếu bạn muốn đi sâu hơn về cách chọn hướng học và hướng nghề sau phổ thông, phần chọn tổ hợp môn và ngành học là một bài khác đáng đọc.
Người viết tại duyday.com — chia sẻ về phát triển bản thân, marketing và kinh doanh tử tế. Triết lý: đến để giúp đỡ và cho đi.