Công Thức Viết Content: 4 Khuôn Đủ Dùng Cho Người Tự Viết, Điền Thử Cùng Một Quán Cơm Trưa, Và Bước Gom Nguyên Liệu Trước Khi Điền

Cập nhật: Tháng 9, 2026 · Tác giả: Nguyễn Đức Duy

Công thức viết content là gì, và vì sao biết mười bốn công thức vẫn không viết được

Gõ cụm này lên Google, bạn nhận về các bài “10 công thức”, “14 công thức”, có bài lên tới “34 công thức viết content”. Chúng đều đúng. AIDA có thật, PAS có thật, mỗi công thức đều kèm một ví dụ ngắn về mỹ phẩm hoặc khoá học. Vấn đề là đọc xong, bạn quay lại khung soạn bài của quán mình và vẫn không gõ được dòng nào.

Lý do nằm ở chỗ công thức viết content chỉ trả lời một câu hỏi: ý nào đứng trước ý nào. AIDA nói: trước hết làm người ta dừng lại, rồi làm họ quan tâm, rồi làm họ muốn, rồi bảo họ làm gì. Nó không nói bạn lấy đâu ra thứ làm người ta dừng lại. Ví dụ trong bài dạy công thức có sẵn nguyên liệu vì người viết ví dụ đã nghĩ hộ. Còn quán cơm của bạn thì chưa ai nghĩ hộ.

Nói cách khác, công thức là cái khuôn bánh. Khuôn tròn, khuôn vuông, khuôn hình hoa, đều là khuôn. Bạn có ba mươi tư cái khuôn mà không có bột thì vẫn không có bánh. Tôi đã viết một bài trả lời thẳng bảy câu hỏi của tuần đầu tự viết content, và câu số ba trong đó là “có cần học công thức không”. Câu trả lời ngắn: cần, nhưng sau bước gom bột.

Bước 0: gom nguyên liệu trước khi chọn khuôn

Có một công thức đứng trước mọi công thức, và nó không có tên tiếng Anh. Tôi học nó trong một khoá dạy viết, và nó gồm bốn động tác: liệt kê, sắp xếp, lựa chọn, rồi thử. Liệt kê là gom tất cả những gì có thể viết ra giấy, không lọc, không chê. Sắp xếp là gom chúng thành nhóm và đặt thứ tự. Lựa chọn là giữ cái mạnh nhất, bỏ cái trùng vai. Thử là đăng lên xem người thật phản ứng ra sao. Nhìn kỹ thì AIDA hay PAS chỉ là những cách sắp xếp khác nhau. Chúng nằm ở động tác thứ hai. Người mới nhảy thẳng vào động tác hai khi động tác một còn trống, nên ô nào cũng trống.

Vậy liệt kê cái gì? Với một tiệm nhỏ tự viết cho mình, tôi thấy năm ô này là đủ, và gom một lần dùng được nhiều tháng:

• Năm câu khách hay hỏi nhất. Lấy từ tin nhắn thật, không tự nghĩ. Với quán cơm thường là: ship tới đâu, đặt trước mấy giờ, có món chay không, cơm có nóng không, một phần bao nhiêu.
• Thứ làm món của mình khác. Phải là chi tiết đo được, không phải tính từ. “Cơm ngon” không dùng được. “Cơm nấu lúc 10 giờ 30, giao xong trước 11 giờ 45” dùng được.
• Con số thật của tiệm. Bao nhiêu đơn một ngày, bao nhiêu khách đặt lại trong tuần, giá, số món đổi mỗi ngày. Con số nhỏ cũng được, miễn thật.
• Lời khách nói nguyên văn. Khen, chê, hỏi lại. Nguyên văn, kể cả sai chính tả. Đây là ô quý nhất và cũng là ô người mới hay bỏ trống nhất.
• Việc cần khách làm ngay sau khi đọc. Một việc duy nhất: nhắn tin đặt trước 10 giờ, bấm gọi, lưu số. Không phải “ủng hộ quán” chung chung.

Nếu bạn đã có hồ sơ khách hàng tiềm năng thì ô một và ô bốn gần như lấy ra từ đó. Chưa có thì mở hộp tin nhắn của tiệm, cuộn ngược một tháng, chép tay ra. Ba mươi phút là xong, và nó đáng hơn mọi bài dạy công thức bạn từng đọc.

Bốn khuôn đủ dùng: AIDA, PAS, BAB và kể chuyện bảy bước

Từ mười bốn công thức phổ biến, tôi giữ lại bốn. Lý do là phần lớn số còn lại nằm gọn trong bốn cái này. FAB (đặc điểm, lợi thế, lợi ích) chính là cách bạn điền ô “Muốn có” của AIDA. 4C (rõ, gọn, hấp dẫn, đáng tin) không phải công thức xếp ý, nó là tiêu chuẩn để soát bài sau khi viết. Nên bốn khuôn dưới đây phủ được hầu hết bài một tiệm nhỏ cần đăng.

AIDA: chú ý, quan tâm, muốn có, hành động

Khuôn dành cho người lạ, tức là người chưa từng nghe tên quán bạn, đang lướt và sẽ đi qua trong hai giây. Câu đầu phải làm họ dừng, nên ô “Chú ý” phải là chi tiết lạ hoặc con số thật, không phải câu chào. Ô “Quan tâm” nói tới đúng cái họ đang cần. Ô “Muốn có” là chỗ đặt thứ làm món bạn khác. Ô “Hành động” là việc cần khách làm ngay. AIDA hợp nhất với bài quảng cáo trả tiền, vì người xem quảng cáo hầu hết là người lạ.

PAS: vấn đề, xoáy sâu, giải pháp

Khuôn dành cho người đang bực một chuyện rất rõ. Bạn nêu đúng chuyện đó, để họ thấy bạn hiểu, rồi mới đưa cách giải. Chỗ người mới hay hỏng là ô “Xoáy sâu”: họ biến nó thành doạ dẫm, hoặc kể lể quá dài. Xoáy sâu đúng nghĩa là tả lại tình huống cụ thể tới mức người đọc gật đầu “đúng rồi, hôm qua y như thế”. Nguồn tốt nhất để điền ô này là ô “lời khách nói nguyên văn”, nhất là lời chê.

BAB: trước khi, sau khi, cây cầu

Khuôn dành cho thứ có kết quả nhìn thấy được. Trước khi dùng thì thế này, sau khi dùng thì thế kia, và cây cầu ở giữa là sản phẩm của bạn. Với quán cơm: trước là 12 giờ trưa còn chạy ra đầu hẻm chen mua, sau là 11 giờ 45 cơm đã nằm trên bàn. BAB dễ viết nhất trong bốn khuôn và cũng dễ nói quá nhất. Phần “sau khi” phải là thứ khách của bạn đã thật sự có, không phải thứ bạn mong họ có.

Kể chuyện bảy bước: mong muốn, điểm hiện tại, rào cản, bí kíp, trận đánh, kết quả, bài học

Khuôn dài nhất, dành cho bài cần khách tin người bán chứ không chỉ tin món. Nhân vật có một mong muốn, đang ở một điểm xuất phát, gặp rào cản, tìm được bí kíp, đánh một trận, ra kết quả, rút bài học. Nhân vật có thể là chính bạn ngày mở quán, hoặc một khách quen. Đây là khuôn duy nhất trong bốn cái mà bạn viết một lần rồi ghim lên đầu trang, vì nó trả lời câu hỏi ngầm “người bán này là ai”. Bảy bước là bảy bước, đừng gộp còn ba cho gọn, vì bước “trận đánh” và “rào cản” chính là chỗ người đọc thấy mình trong đó.

Điền thử cả bốn khuôn bằng cùng một quán cơm trưa

Để thấy công thức chỉ là khuôn còn nguyên liệu mới là bột, tôi điền thử cả bốn bằng một quán giả định. Quán cơm trưa văn phòng, giao trong bán kính hai cây số, phần cơm 35.000 đồng. Mọi con số dưới đây là tôi đặt ra để minh hoạ, khi viết cho quán thật bạn thay bằng số thật của mình. Năm ô nguyên liệu tôi giả định như sau:

• Câu khách hay hỏi: “cơm có nóng không”.
• Thứ làm món khác: nấu lúc 10 giờ 30, giao xong trước 11 giờ 45.
• Con số thật: 40 đơn một ngày, 28 khách đặt lại trong tuần.
• Lời khách nguyên văn: “hôm qua cơm nguội ngắt, hộp xốp hôi”.
• Việc cần làm: nhắn đặt trước 10 giờ.

Đổ vào AIDA (bài cho người lạ, chạy quảng cáo): “Cơm nấu 10 giờ 30, tới bàn bạn trước 11 giờ 45. Nếu bạn ở quanh toà nhà X và đã chán chạy ra đầu hẻm giữa trưa: phần 35.000, năm món đổi mỗi ngày, hộp giấy giữ nóng chứ không phải hộp xốp. Hôm nay 40 phần, hết là hết. Nhắn số này trước 10 giờ để giữ phần.” Câu đầu là con số thật, câu cuối là việc cần làm. Bạn có thể so nó với các mẫu quảng cáo điền chỗ trống tôi đã gom, để thấy khuôn và nguyên liệu khớp nhau thế nào.

Đổ vào PAS (bài cho người ngán cơm hộp nguội): “Cơm hộp 12 giờ tới nơi thì cơm đã nguội ngắt, hộp xốp ám mùi vào cả thịt kho. Ăn xong đầu giờ chiều nặng bụng mà vẫn thấy chưa ăn gì. Tôi nấu lúc 10 giờ 30 và giao xong trước 11 giờ 45, đúng lúc cơm còn bốc hơi, đựng hộp giấy. Đặt trước 10 giờ, hôm nào không đúng giờ tôi không lấy tiền phần đó.” Ô “xoáy sâu” lấy nguyên từ lời chê của khách, không phải tự nghĩ.

Đổ vào BAB (bài trước và sau): “Trước: 12 giờ kém, chạy xuống hẻm, đứng chờ 15 phút, mang lên thì cơm nguội. Sau: 11 giờ 45, cơm đã trên bàn, còn nóng, không phải đi đâu. Cây cầu: một tin nhắn trước 10 giờ sáng. Tuần rồi 28 người trong toà nhà X đã đặt lại, bạn có thể hỏi họ.” Con số “28 đặt lại” là thứ làm phần “sau” đáng tin. Không có con số, BAB chỉ là lời hứa.

Đổ vào kể chuyện bảy bước (bài ghim, kéo người tin). Bài này dài hơn ba bài kia nên tôi chỉ ghi dàn ý bảy bước:

• Mong muốn: mở quán cơm mà không cần mặt bằng đắt.
• Điểm hiện tại: bếp nhà và một chiếc xe máy.
• Rào cản: cơm giao tới thì nguội, khách chê ngay tuần đầu.
• Bí kíp: đổi giờ nấu sớm hơn, đổi sang hộp giấy.
• Trận đánh: hai tuần bù lỗ tiền hộp, giao thử miễn phí cho một tầng.
• Kết quả: 40 đơn một ngày.
• Bài học: khách không cần cơm ngon nhất, họ cần cơm nóng đúng giờ.

Bài kể chuyện không dùng để bán. Nó dùng để người ta tin, rồi ba bài kia mới bán được.

Bốn bài, một quán, cùng một bộ nguyên liệu. Không bài nào có chữ “chất lượng”, “uy tín”, “tận tâm”. Đó là điều xảy ra khi ô nguyên liệu đầy: bạn không còn chỗ để nhét tính từ.

Bài nào chọn khuôn nào: Facebook, TikTok, quảng cáo, kể chuyện

Người tìm “công thức viết content” thường tìm kèm tên nền tảng. Bảng dưới là cách tôi chọn, dựa trên một câu hỏi duy nhất: người đọc bài này đã biết mình chưa?

Dòng cuối quan trọng: không phải cái gì cũng cần công thức. Khách đã nhắn hỏi giá thì trả lời giá, rồi hỏi lại một câu. Đem AIDA vào hộp tin nhắn là cách nhanh nhất để khách bỏ đi. Nếu bạn viết bài bán hàng trên Facebook nhiều, bài cách viết content bán hàng đi sâu hơn vào cách xen kẽ bài bán và bài không bán trong một tuần.

Ba chỗ công thức làm bài của bạn dở đi

Công thức không chỉ vô dụng khi thiếu nguyên liệu. Dùng sai cách, nó còn làm bài tệ hơn lúc bạn viết tự do. Ba chỗ tôi thấy lặp lại nhiều nhất:

Một, điền chữ sáo vào ô “Chú ý”. Vì ô nguyên liệu trống, người viết điền “Bạn đã bao giờ tự hỏi…” hay “Tin vui cho dân văn phòng”. Đó không phải gây chú ý, đó là câu báo hiệu “sắp có quảng cáo”, và người ta lướt ngay. Ô chú ý tốt nhất luôn là một chi tiết cụ thể lấy từ ô hai hoặc ô ba của nguyên liệu.

Hai, “xoáy sâu” biến thành doạ. “Cơm nguội ăn lâu ngày hại dạ dày, ảnh hưởng sức khoẻ lâu dài.” Câu này vừa không có nguồn, vừa làm người đọc thấy bị dắt. Xoáy sâu đúng là tả lại đúng cái họ vừa trải qua hôm qua, bằng lời của chính họ.

Ba, “sau khi” của BAB hứa thứ chưa có. “Sau khi đặt quán, buổi trưa của bạn sẽ hoàn toàn thay đổi.” Người đọc không tin, và đúng là không nên tin. “Sau” chỉ được ghi thứ khách thật đã có, kèm con số nếu được.

Có một điểm chung của cả ba lỗi: chúng xuất hiện khi người viết thuộc công thức mà không có nguyên liệu. Dưới các video dạy bán hàng tôi theo dõi, có hai bình luận thật mà tôi nghĩ mô tả đúng chuyện này hơn mọi lý thuyết:

“Lý thuyến thì dễ thực hành thì khó”bình luận thật dưới một video dạy bán hàng, sáu người đồng tình

“đúng những cái em cần nhưng khi áp dụng lại toàn theo cảm tính”bình luận thật dưới một video dạy bán hàng

“Áp dụng theo cảm tính” chính là cảnh chọn khuôn rồi ngồi nhìn ô trống, cuối cùng điền đại cái gì đó cho xong. Cách sửa không phải học thêm công thức thứ mười lăm. Cách sửa là quay lại bước 0. Và nếu bạn định nhờ máy viết hộ để lấp ô trống, tôi đã mổ chuyện đó trong bài AI viết content: máy có thể xếp ý theo mọi công thức trong một giây, nhưng ô nguyên liệu thì máy không có, vì nó chưa từng ngồi trong quán của bạn.

Việc làm tối nay: 25 phút

• 10 phút: mở hộp tin nhắn của tiệm, cuộn ngược một tháng, chép ra năm câu khách hỏi nhiều nhất và ba lời chê nguyên văn. Đây là ô một và ô bốn.
• 5 phút: viết ra một chi tiết đo được làm món của bạn khác, và hai con số thật của tiệm. Không có con số thì ghi “chưa đếm” và bắt đầu đếm từ ngày mai. Đây là ô hai và ô ba.
• 2 phút: chọn một việc duy nhất bạn cần khách làm sau khi đọc. Ô năm.
• 8 phút: đổ năm ô vào khuôn PAS. Chỉ PAS, vì ô lời chê của bạn vừa đầy và PAS ăn đúng ô đó. Đăng, đừng sửa quá ba lần.

Ngày mai xem bài đó có ai trả lời không. Đó là động tác “thử” trong bốn động tác. Không ai trả lời thì đổi khuôn, chưa cần đổi nguyên liệu. Nếu bạn cần thêm bài đăng đầu tiên cho một trang vừa lập, bài bài đăng đầu tiên khi bán hàng online có sẵn khung cho ngày đầu.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Công thức viết content là cái khuôn: nó chỉ quy định ý nào đứng trước ý nào. Người mới đọc mười bốn công thức rồi vẫn ngồi nhìn ô trống, vì ô trống không phải do thiếu công thức, mà do thiếu bột.

Bốn động tác đứng trước mọi công thức là liệt kê, sắp xếp, lựa chọn, rồi thử. Năm ô nguyên liệu gom một lần: câu khách hỏi, thứ làm món mình khác, con số thật, lời khách nguyên văn, việc cần làm ngay. Có năm ô này, bốn khuôn AIDA, PAS, BAB và kể chuyện bảy bước là đủ để một quán cơm có bài mới mỗi tuần mà không lặp.

Tối nay đừng học thêm công thức. Mở hộp tin nhắn, chép ra năm câu khách hỏi và ba lời chê. Đó là bài viết đầu tiên của bạn, chỉ chưa xếp thứ tự thôi.

Nếu bài viết có giá trị với bạn, mời mình một cốc cà phê nhé.Không bắt buộc đâu — chỉ là một cách nói cảm ơn. (Sẽ có quà tặng bất ngờ dành cho bạn) →

TÁC GIẢ

Nguyễn Đức Duy

Người viết tại duyday.com — chia sẻ về phát triển bản thân, marketing và kinh doanh tử tế. Triết lý: đến để giúp đỡ và cho đi.